Իմ սևազգեստ տատիկը

Սկիզբը՝ այստեղ

Ագուլիսի լուսավորության ակունքները և Պերճ Պռոշյանը

Նախիջևանի, մասնավորապես՝ Ագուլիսի գրի ու լուսավորության տարածումը սերտորեն կապված է Մեսրոպ Մաշտոցի անվան հետ: Մեծն լուսավորիչը, սիրելով Գողթն գավառը, իր աշակերտների հետ եկել է այստեղ, որտեղ նրանց դիմավորել է իշխան Շաբաթը: Հայոց գրերի ստեղծումից հետո Ագուլիսն առաջիններից էր, որտեղ Մաշտոցը հիմնեց դպրոց ու գրչատներ: XIV-XVIII դարերում այստեղ ծաղկում էր գրչարվեստն ու մատենագրությունը: Ագուլիսի գրչատներում ստեղծվել են շուրջ 90 ձեռագրեր, որոնցից 15-ն այսօր պահվում են Մատենադարանում: Բարբարոսները հաճախ են թալանել ու այրել այդ մատյանները, որոնցից յուրաքանչյուրի ստեղծումը երեք տարուց ավելի էր տևում:

1867 թվականին Ագուլիս է այցելում գրող Պերճ Պռոշյանը: Նա հյուրընկալվում է Տեր-Մկրտչյանների տանը: Տեղացիները խնդրում են գրողին դպրոց բացել՝ նշելով, որ իրենց որդին՝ Գրիգորը, նույնիսկ կանոնադրություն է կազմել: Ոգևորված այս նախաձեռնությամբ՝ Պռոշյանն ընդամենը երկու օրում պատրաստում է երկու կանոնադրություն՝ տղաների և աղջիկների ուսումնարանների համար:

Մինչ այդ Ագուլիսում արդեն գործել էին մի քանի կրթօջախներ: 1848-ին Հ. Քալանթարյանը բացել էր տղաների դպրոց, իսկ 1851-ին գործում էր առևտրական դպրոց՝ 67 աշակերտով: Պռոշյանի և ագուլեցիների ջանքերով 1867 թ. մայիսի 25-ին Վեհափառից ստացվում է երկսեռ դպրոց բացելու իրավունքը: Նույն աշնանը դպրոցն արդեն ուներ 150 տղա և 35 աղջիկ աշակերտ:

Ագուլիսի դպրոցների մակարդակը բացառիկ բարձր էր. դասավանդվում էր փիլիսոփայություն, մաթեմատիկա, հռետորություն, աստվածաբանություն, լեզուներ (ռուսերեն, ֆրանսերեն), ինչպես նաև նկարչություն ու երկրաչափություն: Օրիորդաց դպրոցում, որը կոչվում էր «Հայկանուշյան», ուսուցանվում էր նաև ձեռագործություն: Ագուլիսի մեծահարուստներն ու իշխանական տները մշտապես հովանավորում էին այս կրթօջախները: Պռոշյանն իր հուշերում հիացմունքով է խոսում ագուլեցի տիկնանց եռանդի և հասարակության զոհաբերությունների մասին, որոնց շնորհիվ հավաքվեց 23,000 մանեթ՝ ուսումնարանի հիմնադրման համար:

(շարունակելի)

Էլեոնորա ՆԵՐՍԵՍՅԱՆ

Երևան 2022 թիվ, ապրիլ

Մեկնաբանություններ